محور مذاكرات قرقيزستان 1395

مقدمه

قرقیزستان از نظر جایگاه جغرافیایی با جمعيتي 5 ميليون و 500 هزار نفر از ویژگی های تاریخی- فرهنگی و مردم شناختی کشور اسلامی داراست که عمده جمعیت آن مسلمان است ،گسترش اسلام در قرقیزستان فرآیند یکباره نبوده بلکه در طول قرون انجام گرفته است. این فرآیند پیچیده بود و در قرن 21 به عنوان اسلام مردمی شکل گرفته است که در درون آن در کنار احکام اسلام اهل تسنن (80 درصد) پیرو مذهب حنفی هستند ؛ حتی تا امروز نیز عناصر عقاید بت پرستانه دوران پیش از اسلام نیز باقی مانده است.

فروپاشی اتحاد شوروی و از بین رفتن ایدئولوژی کمونیستی الحادی منجر به رشد هویت ملی، معنویت و اسلام گرایی مجدد شده است. در دوره پس از کسب استقلال و در شرایط دموکراسی ، با توجه به آزادی بیان و اعتقادات، دین نقش اساسی در زندگی اجتماعی و سیاسی جامعه قرقیز ایفا کرد. تجربه چند ساله قرقیزستان مستقل نشان می دهد، اسلام به عنوان دین قوی و تاثیرگذار در یک مدت تاریخی کوتاه توانست مواضع از دست رفته خود را به دست آورد زیرا رشد کمی و کیفی آن مشخص است. تا سال 1991 در قرقیزستان 39 مسجد وجود داشت و هیچ موسسه آموزشی اسلامی فعال نبود. در سال 2015 تعداد مساجد و موسسات آموزشی به 2640 مسجد ، 10 دانشگاه اسلام شناسی و 63 مدرسه حوزوی رسید.

طی سال های پس از به استقلال رسيدن ، این کشور در حوزه دینی دچار تحولاتی عديده ي شد ، حضور پیروان متعدد فرق احمدیه، بهایی، مکتب فتح الله گولن، سعیدالزمان نورسی، تبلیغ الجماعت، سلفی گری، تکفیرگرایی و ... تبدیل به امری عادی شده است. فرق و جریانات افراط گرایی مانند جیش المهدی، اخوان المسلمین، حزب التحریر الاسلامی، اکرامیه به عنوان به اصطلاح "متوليان اسلامی" نه تنها در بسیاری از شهرهای ازبکستان بلکه در مناطق جنوبی قرقیزستان نیز بطور غیر قانونی فعال هستند. وهابیون نیز در قرقیزستان فعال هستند و پیروان اولیه آنها در اوایل سال های 1990 به آسیای مرکزی آمدند ،درست زمانی که مردم شوروی سابق توانستند در خارج از کشور تحصیل نمایند.

در قرقیزستان مسجد شیعه (امام علی (ع) بطور رسمی فعال می باشد. آذرهای اهل تشییع، ایرانیان مسافر و دیگر مسلمانان از این مسجد استفاده می کنند. یک سنت گم شده احیا می شود – در جنوب قرقیزستان در دوران گذشته جماعت های شیعیان اسماعیلی زندگی می کردند. فعالیت چندجانبه بنیاد آقا خان چهارم در سراسر قرقیزستان نیز بر آن دلالت می کند. علاوه بر این پیروان تصوف نیز در قرقیزستان وجود دارند.

در نتیجه تحولات دموکراتیک قرقیزستان تبدیل به دولت کثیرالملیتی شده است. تا سال 1991 پنج یا شش شاخه دینی رایج بود اما اکنون این تعداد به بیش از سی شاخه مختلف رسیده است. خلأ اعتقادی در حوزه دینی را جریانات و فرق دینی گوناگون پرکرده اند ، از میان آنان افرادی غافل از اصول بردباری اند و صرفا درصددند که جایگزین ادیان و اعتقادات دیگر شده ، مردم را شستشوی مغزی دهند و با استفاده از روش های زور و ستم، ابزار تروریستی و افراط گرایی خلافت اسلامی تشکیل دهند. نخبگان سياسي اين كشور خصوصا نسبت به تحولات درونی امت مسلمان، مبارزه پنهان و آشکار پیروان اسلام سنتی با ویژگی های قرقیزی و گروه های افراطی و فرق تندرو نگرانی شدید دارند. دلایل شیوع این جریانات بشرح ذیل است:

- توسعه نیافتگی نهادهای سیاسی،

- ضعف ارگان های دولتی متولی نظارت بر جریانات و فرق مخرب و تندرو؛

- آگاهی پایین مردم از مسایل دینی (بویژه جوانان مسلمان) ؛ موجب گسترش 'افکار افراط گرای وهابیت' در قرقیزستان شده است . البتّه ، اين فرآيند با جذب طلاب علوم دینی و دانشجویان در دانشگاه های دینی و علمی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس ، (کویت، قطر و خصوصاً عربستان سعودی)، پاکستان، ترکیه صورت مي گيرد . اينان با ارائه تسهیلات چون حقوق ماهیانه و اعطای مسکن مناسب، و اعطاي کمک به ایتام از راه نهادهای خیریه كه ايجاد كرده اند ؛ در پي انتشار افکار افراطی وهابیت در ميان اقشار جوان و جوياي تحصيل قرقیزستان اند، و اين مأمن خوبي براي بذرافشاني عقايد ضاله نهفته دارند .

- نداشتن سواد و آگاهی لازم علمای قرقیزی در زمینه تاریخ و نظریات اسلامی؛

- وضعیت اجتماعی و اقتصادی نامناسب در کشور در اثر سطح بالای فقر و بی کاری، رشد فساد و جنایت؛

تمام این موارد به عوامل داخلی مربوط می شود. اما دلائل خارجی این امر نیز به شرح زیر است :

- نزدیکی دره فرغانه که در آن منطقه مسائل و مشکلات مردمی، مرزی ، قاچاق مواد مخدر و دیگر مسائل بین ملت ها وجود دارد.

- وضعیت بی ثبات در افغانستان، جنگ های داخلی در خاورمیانه، عملیات های خونی داعش و جذب مسلمانان قرقیزستان در جنگ سوریه؛

- با توجه به نفوذ جریانات اسلامی از کشور های خارجی می توان گفت که جبهه دوم مبارزه با تروریسم و افراط گرایی دینی ایجاد شده است ،در چنین شرایطی به منظور حفظ وحدت و ثبات ، باید امنیت دولتی و ملی را مستحکم کرد . یکی از راه حل های آن آگاهی دینی مردم، انجام مطالعات و تحقیقات جدی و عمیق علمی در حوزه دینی و ارائه دورنمای گسترش اسلام در همه ابعاد است.

• اشاره به اشتراكات فرهنگي ،تمدني و ديني دو كشور ايران و قرقيزستان و ضرورت استفاده از اين فرصت براي تعميق مناسبات دو كشور، نيز اشاره به اينكه در ميان اقوام آسياي مركزي قوم قرقيز صاحب حماسه ماناس است ،اين حماسه بر اتحاد و پايداري اين قوم در برابر ناملايمات تاكيد مي كند حماسه ماناس شباهت هاي بسياري با شاهنامه دارد ،رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي در بيشك سال 1393همايشي را نيز با همكاري مراكز رسانه اي و دانشگاهي قرقيزستان با موضوع شاهنامه و ماناس اوج تفكر حماسي مردم ايران و قرقيزستان برگزار كرده و مورد استقبال قرارگرفته است ، قرقيزها معتقدند مردم ايران و قرقيزستان از اين جهت كه با ظلم و تبعيض مقابله مي كنند داراي روحيات مشتركي هستند ودر اين زمينه به حماسه ماناس و شاهنامه اشاره و استناد مي كنند لذا تقويت و برجسته كردن اين برداشت ها ، مي تواند به تعاملات افزونتر ياري رساند .
• اشاره به تفاوت اساسي قرقيزستان با ديگر كشورهاي منطقه آسياي مركزي از حيث دموكراسي وآزادي مدني واينكه اين كشورالگوي دموكراسي آسياي مركزي محسوب مي شود ، درحالي كه در جمهوري هاي قزاقستان،تاجيكستان، ازبكستان سران احزاب كمونيست از بامداد استقلال قدرت را به دست گرفتند و برغم گذشت بيش از دو دهه همچنان در راس قدرت هستند و اكنون به موروثي كردن آن مي انديشند اما در قرقيزستان نظام پارلماني حاكم است و مردم اين كشور تاكنون در سال هاي 2005 و 2010 با نظام حاكم مقابله و آن را سرنگون كرده اند.
• - اشاره به علاقه مراكز علمي و دانشگاهي قرقيزستان براي همكاري با مراكز علمي و دانشگاهي كشورمان و تعريف پروژه هاي مشترك مطالعاتي و علمي و اعلام آمادگي سازمان در اين زمينه
• اشاره به اينكه بيش از دو هزار واژه فارسي در زبان قرقيزي وجود دارد موضوعي كه سبب شده قرقيزها به آموزش زبان فارسي علاقه نشان دهند ، اكنون زبان فارسي در دانشگاه ها و مراكز علمي قرقيزستان از جمله دانشگاه علوم انساني، دانشگاه اسلاوياني ، دانشگاه آرابايف، دانشگاه اوش ،آكادمي ديپلماتيك وزارت امورخارجه قرقيزستان نيز در 5 مدرسه شهر بيشكك آموزش داده مي شود ،حمايت از اين فرصت و تقويت اين امر نيز حمايت از اتاق هاي ايران در اين دانشگاه ها و مدارس كه با حمايت سازمان تا حد امكان تجهيز شده اند مورد تاكيد سازمان است.
• اشاره به ضرورت گسترش فعاليت هاي فرهنگي كشورمان به منطقه جنوب قرقيزستان ، جنوب اين كشور با سه شهر اوش، جلال آباد و باتكن بخش قابل اعتنايي از دره فرغانه را تشكيل مي دهد ، مردم جنوب قرقيزستان متفاوت با ساكنان مناطق شمالي اين كشور گرايش ديني دارند؛ قطعاً ،همجواري سه شهر ذكر شده(اوش،باتكن و جلال آباد) با ازبكستان و تاجيكستان در ايجاد چنين وضعيتي مؤثر بوده است.
• اشاره به اينكه اكنون مسله احياء انديشه ديني به عنوان يك راه حل اساسي براي پيشرفت اخلاقي و معنوي قرقيزستان مورد توجه قرار گرفته است مقامات قرقيز عموماً معتقدند تنها اسلام مي تواند انسجام ملي را در اين كشور فراهم نمايد لذا، مشاهده مي شودكه آقاي آتمبايف رئيس جمهور قرقيزستان برخلاف آقاي نظربايف،آقاي اسلام كريم اف و آقاي امام علي رحمان كه اساساً اسلام را مترادف افراط گرايي مي دانند، آقاي آتمبايف گاهي در صحبت هايش مردم را به خواندن قرآن و ارزش هاي اسلامي توصيه مي كند
• اشاره به اينكه مردم قرقيزستان از فيلم هاي ايراني استقبال مي كنند تاكنون هم كارهاي خوبي در اين زمينه انجام شده است، سريال او يك فرشته بود دو سال قبل در 27 قسمت 45 دقيقه اي به زبان قرقيزي با كيفيت عالي دوبله شده و تاكنون چندين نوبت از شبكه هاي مختلف تلويزيوني اين كشور پخش شده است لذا سازمان در ارتباط با دوبله فيلم هاي سينمايي و يا سريال هاي تلويزيوني آمادگي دارد ضمناً همكاري هاي خوبي نيز ميان رايزني فرهنگي و شبكه هاي تلويزيوني در قرقيزستان شكل گرفته است وشايسته است اين همكاري ها توسعه يابد.
• اشاره به فعاليت هاي عربستان و تلاش فزاينده اين كشور براي ترويج وهابيت نيز كوشش براي محدود كردن حضور و نفوذ جمهوري اسلامي در مجموعه كشورهاي آسياي مركزي و از جمله در قرقيزستان ، بررسي ها نشان مي دهد از دو سال قبل كه سفارت عربستان در بيشكك شروع به كار كرده است حضور عوامل وهابي در نهادهاي دولتي و مراكز دانشگاهي قرقيزستان افزايش يافته موضوعي كه باعث نگراني عميق نخبگان فرهنگي قرقيزستان شده است .
• اعلام آمادگي سازمان براي همكاري در حوزه زنان ، با توجه به اينكه قرقيزستان هم در اين زمينه تمايل به همكاري دارد، اقداماتي هم كه تا كنون انجام شده نتيجه بخش بوده چنانكه دو هيئت از زنان نخبه قرقيزستان به دعوت سازمان به ايران آمده اند و با ظرفيت هاي كشورمان براي همكاري آشنا شده اند علي ايحال فرصت مغتنمي است تا اين بخش را تقويت كنيم اين ظرفيت در ساير كشورهاي آسياي مركزي چندان فراهم نيست.
• تاكيد به اينكه مسله امروز قرقيزستان و البته ساير كشورهاي منطقه افراط گرايي ومقابله با آن است، بر اساس برخي گزارشها بيش از 5000 نفر از اتباع كشورهاي آسياي مركزي اكنون در سوريه مي جنگند و عضو جريان داعش هستند از اين ميزان بيش از 600 نفر قرقيزند، دولت قرقيزستان نيز تاكنون اقداماتي را براي مقابله باجريانات افراطي انجام داده است و اتفاقاً اين كشور مايل است از تجربيات كشورمان در اين ارتباط استفاده كند لذا سازمان آماده همكاري است و مي شود برنامه هايي را با همكاري كميسيون اديان و وزارت كشور قرقيزستان تنظيم كرد.

1. تقدير و تشكر رئیس محترم سازمان ازسفیر محترم به خاطر هماهنگي و همدلي و همراهی ایشان با رایزنی در زمینه امضای برنامه مبادلات فرهنگی[1] .
2. اولويت اوّل استمرار و افزايش مراودات فرهنگي است كه سبب گسترش پيوندهاي دو كشور در همه زمينه ها خواهد شد .
3. چندسالي است سازمان در نظر دارد ساختماني را براي رايزني فرهنگي در بيشكك خريداري نمايد اما متاسفانه وزارت امورخارجه قرقيزستان از صدور مجوزلازم تاكنون خود داري كرده است لذا پيگيري اين مسله و حل آن مورد تاكيد است . البتّه فعاليت هاي صورت گرفته است اميد است با حمايت و همدلي كه سفارت محترم ج.ا.ايران در قرقيزستان در اجراي منويات رايزني دارند اين مهم نيز تحقق يابد .
4. حمايت و تسريع در عملي شدن درخواست دانشگاه ملی بیشکک مبنی بر همکاری علمی با یکی ازدانشگاه های جمهوری اسلامی ایران ، در زمينه ایجاد دانشکده الهیات كه ( با هزینه وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران ) انجام خواهد گرفت و نیز پشتيباني از ایجاد اتاق ایران شناسی و زبان فارسی که با وظایف دو بنیاد ایرانشناسی و سعدی سازگاری دارد،بنابه علقه هاي زباني كه مردم قرقيزستان به يادگيري زبان فارسي دارند انجام پذيرد .
5. تاکيد بر لزوم توسعه همکاري هاي تهران ـ بيشكك در حوزه فرهنگي، با توجه به سند ده ساله همكاري كه در بخش هاي مختلف فرهنگي ، دانشگاهي و مراکز علمي آموزشي قرقيزستان كه موجب تعميق پيوند هاي علمي و فرهنگي ميان دوكشور است . توجه ويژه گردد.
6. با توجه به قرابت هاي فرهنگي و تاريخي دو كشور، زمينه همكاري براي توليد مشترك در خصوص زندگاني مشاهير مورد احترام دو كشور فراهم گردد.
7. با عنايت به فضاي مناسب پيش آمده در تعامل به حوزه« نخبگان »و« زنان» تعمق در توسعه و گسترش همكاري ها در زمينه هاي يادشده مورد حمايت قرار گيرد .
8. بنابه اشتراكات تاريخي و تمدني، زمینههای همکاری در حوزه گردشگری، حفظ و نگهداری از میراث فرهنگی و همکاری مراکز مطالعاتی و پژوهشی بین دو کشور ایران و قرقيزستان وجود دارد. لذا ، دو کشور دارای توانمندیهای خوبی در زمینه پژوهش، احیاء و مرمت آثار فرهنگی و تاریخی هستند، كه مي تواند در برنامه مبادلات فرهنگي مورد توجه قرار گيرد .
9. همکاری مراکز مطالعاتی و پژوهشی دو كشور و به ويژه تبادل تجارب و اطلاعات بين موزههای قرقيزستان با مراکز پژوهشی ذيربط و موزههای ایران و همچنين برگزاری نمایشگاههای مشترک موزه اي و همکاری در زمینه مرمت و احیای اشیاء تاریخی و فرهنگی از دیگر زمینههای همکاری بین دو کشور است.
10. فراهم سازي مراودات آژانس گردشگری قرقيزستان با سازمان گردشگري ج. ا .ايران به منظور حضور در نمایشگاه بین المللی گردشگری تهران براي امضای سند تفاهم همکاری بین دو کشور از دیگر برنامههایی است كه مي تواند زمينه تحقق اهداف كلان در توسعه همكاري ايران و قرقيزستان را تعميق و تسريع بخشد .
11. فراهم سازي زمينه همكاري سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری با سازمان متبوع كشور قرقيزستان .
12. برقراري تماس و مذاکره با ناشرین قرقيزستان.به منظور دعوت به شركت در نمایشگاه بین المللی کتاب .
13. فراهم سازي زمينه همكاري با (موسسه فيلم قرقيز كينو ) و ( موسسه فيلم دولت) در برگزاري هفته فيلم درسال آينده ميلادي
14. همكاري با فرهنگستان هنرهاي زيبا قرقيزستان(آكادمي ملي هنر ) در زمينه برگزاري نمايشگاه آثار خطاطي، نقاشي و مينياتور هنرمندان ايران .
15. همكاري با وزارت فرهنگ جمهوري قرقيزستان در زمينه برگزاري كنسرت موسيقي ايران.
16. تاكيد همكاري كتابخانة ملي ايران با فرهنگستان علوم و كتابخانه ملي قرقيزستان قرقيزستان (همكاريهاي مشترك ايران و قرقيزستان در زمينه مرمت و احياي نسخه خطي و فهرست نويسي و تبادل تجربيات ).
17. فراهم سازي زمينه انعقاد تفاهم نامه همكاري با راديو و تلويزيون ملي قرقيزستان.
18. فراهم سازي زمينه تبادل محصولات رسانه اي اعم از فيلم ، سريال ، انيميشن ، برنامه هاي مستند و همچنين صدور خدمات فني و مهندسي به تلويزيون قرقيزستان.