جمهوری قِرقیزستان، سابقه حضور و فعاليت فرهنگي ج.ا.ايران در اين كشور

جمهوری قِرقیزستان، از جمله کشورهای حوزه آسیای مرکزی است که با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991 اعلام استقلال کرد. این کشور با وجود برخورداری از آب فراوان به دریا راه ندارد. پایتخت آن شهر بیشکک میباشد و اوش دومین شهر بزرگ آن است. جمعیت قرقیزستان در سرشماری سال ۲015 میلادی 6 میلیون نفر بود. جمعیت پایتخت قرقیزستان – بیشکک- نیز بالغ بر ۸۷۰ هزار نفر است.

بر اساس قانون اساسی جدید قرقیزستان، زبان دولتی این کشور قرقیزی و زبان روسی نیز به عنوان زبان رسمی پذیرفته شده است. از این رو، زبان روسی و قرقیزی هر دو، رسمیت دارند. زبان قرقیزی از شاخه زبانهای ترکی آلتائیک است که به خط سریلیک روسی نوشته میشود. این درحالی است که سه کشورآذربایجان، ترکمنستان و ازبکستان خط لاتین را به عنوان خط جدید خود برگزیدهاند. قزاقستان نیز ازسال آینده به جمع کشورهای مذکور خواهد پیوست .اما باید پذیرفت همین حفظ خط در قرقیزستان درگسترش سطح مناسبات آن با روسیه تاثیر فراوانی دارد. روسیه نیز با درک این مسئله، برای عقب نماندن از رقبا و از دست ندادن موقعیت خود، کمکهای مادی خود در زمینههای گوناگون به ویژه نفت وگازرا به قرقیزستان دریغ نمی کند.

تقریباً 6/72 درصد از مردم قرقیزستان را قوم قرقیز و بقیه را دیگر اقوام ساکن درآن؛ ازجمله ازبک، اویغور، تاجیک، روس،آذری و... تشکیل میدهند. با وجود کاهش محسوس جمعیت روس تبار در این کشور، همچنان زبان روسی درپایتخت آن اهمیت زیادی دارد. به طوری که بیشتر جوانان بیشکک به روسی صحبت میکنند. این درحالی است این موازنه درسایرشهرها به ویژه شهرهای جنوبی آن به نفع زبان قرقیزی سنگینی میکند. همچنین، مردمان ساکن در قصبات و روستاها، همه قرقیزی تکلم میکنند.

با وجود قبول سکولاریزم در قانون اساسی قرقیزستان و لزوم بیطرفی حاکمیت در امور دینی، مفتیات نقش عمدهای در گسترش علائق دینی در میان مردم دارد. برگزاری باشکوه نماز جمعه در اکثر شهرهای این کشور با حضور جوانان، رویکرد دینی مردم را نسبت به اسلام نشان میدهد. بنای مساجد جدید در قرقیزستان نشانه روشنی از علائق و نیازهای دینی مردم است. نکته جالب این است که بیشتر کتب تازه انتشار این کشور به زبان قرقیزی در زمینه امور دینی و فرهنگ اصیل مردم است. این در حالی است کتب علمی و دانشگاهی آن عمدتا به زبان روسی منتشر میشوند. حدود 80 درصد مردم آن مسلمان و ۱۷ درصد نیز پیرو کلیسای ارتدکس روسی هستند. فقه حنفی مذهب غالب مردم آن کشور را تشکیل میدهد. درکنار این، وهابیت تلاش زیادی درگسترش فعالیتهای دینی خود در این کشور دارد. ترکیه نیز با بنای بزرگترین مسجد قرقیزستان در بیشکک به حفظ و گسترش فقه حنفی اهتمام بیشتری میورزد. شیعیان نیزکه عمدتا آذری زبان هستند، فعالیتهای دینی خود را در دو مسجد بیشکک انجام میدهند.

قرقیزستان منطقهای کوهستانی است که در قدیم از سکونتگاههای قوم ایرانیتبار سکاها بود. امروزه افزون بر خاستگاه ترکتبار، فرهنگ بیشتر مردم این کشور، از فرهنگ ایرانی، مغولی و روسی نیز تأثیر پذیرفته است.

ریشه نام قرقیز از واژه ترکی «قرخ» به معنی چهل گرفته شده و قرقیز (ما چهلیم) به چهل ایل در حماسه مناس اشاره دارد که توسط یک قهرمان افسانهای در برابر اویغورها متحد شدند. داستانهای مناس، روح حماسه ملی قرقیزها را تشکیل میدهد. پسوند - ستان در نام این کشور پسوندی فارسی ونشانگر میزان تاثیر پذیری زبان این کشور اززبان فارسی است.

چهل پرتوی خورشید که بر روی پرچم قرقیزستان دیده میشود اشارهای است به چهل ایل یادشده و شکل مدور میان پرتوها نمادی است از تاج چوبی بر روی یورتهای کوچنشینان آسیای میانه.

قرقیزستان 500/198 کیلومتر مربع مساحت و 6 میلیون نفر جمعیت داردو پایتخت آن شهر بیشکک است. جمهوری قرقیزستان در قسمت شمال شرقی آسیای مرکزی واقع شدهاست و از شمال با قزاقستان، از جنوب با تاجیکستان، از غرب با ازبکستان و از شرق و جنوب شرقی با چین همسایه و هممرز است. این کشور دارای آب و هوای معتدل کوهستانی، بهار و تابستان معتدل و زمستانی سرد دارد.

دریاچه ایسیک کول در شمال شرق کوهستان تیانشان واقع شده است که بزرگترین دریاچه قرقیزستان و دومین دریاچه بزرگ کوهستانی در جهان پس از تیتیکاکا است. بلندترین قلههای قرقیزستان در کوهستان قاقشالداغ واقع شدهاند که مرز کشور با چین را تشکیل میدهند. جنگش چاقوسو با ارتفاع439/7 متر بلندترین قله کشور است. این قله شمالیترین قله با ارتفاع بالای هفت هزار متر در جهان است.

این کشور شامل ۷ استان به نامهای چوئ، ایسیک کول، نارین، تالاس، بادکَند، اوش و جلالآباد است. (شهر بیشکک بهطور مستقل اداره میشود، شهر اوش نیز از واحدهای تقسیم کشوری بهشمار میآید.

قرقیزستان درحوزه تمدنی ایران قراردارد.برکسی پوشیده نیست که کل آسیای مرکزی برای جمهوری اسلامی به لحاظ فرهنگی، اقتصادی و سیاسی اهمیت زیادی دارد.این درحالی است حضور کشورهایی؛ چون چین، روسیه، ترکیه ، آمریکا،ژاپن و کره عرصه را ازجمهوری اسلامی ایران گرفته است.

ـ سابقه حضور و فعاليت فرهنگي ج.ا.ايران در آن كشور و اسناد امضاء شده

با افتتاح نمایندگی فرهنگی در سال 1387 فعالیت فرهنگی کشورمان به طور رسمی در قرقیزستان آغاز شد. ناگفته نماند، سالها قبل ازآن ، موسسه بین المللی الهدی دربیشکک تاسیس شده که هنوز نیز فعالیت دارد.ازسال 1993 موافقتنامه فرهنگی با آن کشور داریم.دومین برنامه مبالات فرهنگی نیز با سفر آقای روحانی، رئیس جمهورکشورمان به بیشکک در اواخر سال 95 به امضای مقامات دو کشور رسید.

برنامه هاي كه بر اساس برنامه مبادلات فرهنگی ایران و قرقیزستان انجام مي پذيرد عبارتند از : برگزاری نشست های ادبی، انتشار آثار فاخر ایرانی به زبان قرقیزی ، کتابشناسی آثار مشترک وبرگزاری هفته فیلم ، محصوصاً فیلمهای مطرح ایرانی را درهفته فیلم جمهوری اسلامی ایران به نمایش مي گذارد. همچنین، ازاقدامات خوب این نمایندگی کمک به برقراری تبادلات همکاری دانشگاهی است که امضای تفاهمنامههای همکاری دانشگاه الزهرا با دانشگاههای آرابایف و اسلاویانی، ودانشگاه محقق اردبیلی با دانشگاههای بین المللی قرقیزستان و دانشگاه ملی بيشكك در دست اقدام است.

درقالب برنامه هاي چون : -اعزام هنرمندان خطاطي و نخبگان اسلامي درنمايشگاه قراني درتهران،- شرکت در نمايشگاههاي فرهنگي و هنري جامعه ميزبان، - برگزاري هفته دوستي كودكان و نوجوانان ايران و قرقيزستان، - برگزاري نمايشگاه مينياتور و خوشنويسي، - برگزاري هفته فيلم درايام دهه فجر انقلاب اسلامي ايران، - برگزاري نمايشگاه قرآن وآثار امام خميني با حضور گروه تواشيح ايراني درايام رحلت امام خميني و ماه مبارک رمضان درکتابخانه ملي قرقيزستان، برگزاري دوره دوستي دانش آموزان ايراني و قرقيزي- نمايشگاه هنري، - برگزاري جشنواره مشترك ورزشي و فرهنگي با همكاري وزارت ورزش قرقيزستان، - مشاركت در برگزاري مراسم جشن پيروزي انقلاب اسلامي، - برگزاري جشنواره جايزه منطقه اي ايران امروز در حوزه فرهنگ، هنر، زبان و ادبيات فارسي، تبادل گروه هاي فرهنگي و هنري در قالب برنامه مبادلات فرهنگي، - برپايي جشنواره دانش آموزي «شاهنامه» حکيم ابوالقاسم فردوسي و معرفي مشاهير،- مشارکت در برگزاري نمايشگاه هاي فرهنگي وهنري(کتاب، خطونقاشي، مينياتور،صنايع دستي و...)، - برگزاري نمايشگاه و کارگاه تصويرگري کتاب کودک و نوجوان، - برگزاري جشنواره فرهنگي هنري نوروز و جشن هاي محلي، برگزاري نمايشگاه هنري و توانمندي هاي زنان هنرمند مسلمان در قرقيزستان،