همزمانی گفتمان دینی و فرهنگی شوکت میرضیای» با سیاست «تغییر و ثبات» « در ازبکستان

«شوکت میرضیای» در هنگامه کسب آرای 88 درصدی رای دهندگان برای ریاست جمهوری جدید ازبکستان قول داده بود که در دو حوزه داخلی؛ یعنی « تغییر در اقتصاد، ثبات در سیاست»، و حوزه خارجی؛یعنی« تغییر در روابط با همسایگان، ثبات در روابط با قدرتها» تا حد توان به منصه عمل برساند . این در حالی صورت می گرفت که در ابتدا بعید به نظر میرسید ؛ اما ،وی با قدرت و بدون چالش جدی موفق شد، در سطح بین الملل محبوبیت خویش را به ثبوت برساند . از این رو ، وی دوران گذار قدرت را با کمترین دغدغه مشروعیت طی نمود . این در حالیست که برای کشورهای دارای سیستم اقتدارگرایی و رهبران اقتدارگرا، مسئله جانشینی، همواره با چالشهای جدی مواجه بوده و هست اما سیاست ازبکستان حداقل در این مدّت ریاست جمهوری ، وی خلاف آن را نشان داد، این فرضیه آنچنان که تصور میشد، از قوت آزمون برخوردار نبود و میتوانست با درایتی از جنس میرضیایف، این مرحله حساس تاریخی در کشورهای با سیستم اقتدارگرایی را به سلامت پشت سر بگذارد. در عین حال، میرضیایف در طول این مدّت ریاست جمهوری ، تلفیقی از سیاست حفظ میراث کریماف در مناسبات با قدرتها و تغییر در مناسبات منطقهای با کشورهای آسیای مرکزی را به نمایش گذاشت. در کنار این، تغییرات در بخش حساس داخلی ، که همانا مسئله اقتصاد و معیشت جمعیت 32 میلیونی ازبکستان بود، بسیاری را در داخل نسبت به آینده امیدوار ساخت . حال، البتّه از نوع درایتی که « میرضیای» در پیشبرد دو حوزه داخلی و حوزه خارجی؛ بدست آورده است اینک ، با اتکا به این نسج و نهج درایتی،گامی ستوار و سخته در پیشبرد برنامه های دینی و فرهنگی پیش پا نهاده است که تفصیل آن در ذیل می آید .

تاسیس نخستین آکادمی اسلامی در ازبکستان

رئیس جمهوری ازبکستان به تازگی فرمان تاسیس «آکادمی اسلامی» در این کشور را صادر کرده است بر اساس فرمان «شوکت میرضیای»« ShavkatMirziyoyev»،اداره مسلمانان ازبکستان مسئولیت تاسیس این آکادمی اسلامی را بر عهده خواهد داشت. در آکادمی اسلامی ازبکستان علاوه بر شهروندان این کشور، اتباع خارجی نیز می توا نند تحصیل کنند. به کارگیری آموزش از راه دور برای محققان و انجام مطالعات مستقل نیز امکان پذیر خواهد بود.اکنون یک دانشکده و یک دانشگاه اسلامی در «تاشکند» پایتخت ازبکستان فعال است. پیش از این در تابستان سال جاری نیز مدرسه عالی دینی «میرعرب» در استان «بخارا» این کشور گشایش یافت این مدرسه در سا1536 میلادی در شهر بخارا تاسیس شده است..همچنین دولت ازبکستان اخیرا به مساجد شهر تاشکند و دیگر مناطق ازبکستان از جمله استان های «اندیجان» Andijan » » و « فرغانه» Fergana » » ا جازه داد؛ اذان را از طریق بلندگو ها پخش کنند.در همین حال؛ رئیس اداره مسلمانان ازبکستان به تازگی دستور تشکیل دوره های آموزشی تجوید قرآن کریم و زبان عربی را در مراکز آموزشی دینی این کشور صادر کرده است.

این در حالی است که در دوران ریاست جمهوری «اسلام کریم اف» (رئیس جمهور پیشین ازبکستان)، پخش صدای اذان از بلندگوی مساجد، داشتن حجاب اسلامی برای بانوان مسلمان، اقامه نماز در ادارات و تدریس «دین شناسی» در مدارس دولتی این کشور ممنوع شده بود. در این زمینه دکتر عبدالسلام المجالی رئیس آکادمی علوم اسلامی که برای شرکت در مراسم اهدای جوایز مسابقات قرآنی جامعه المصطفی در تهران حضور یافته بود می گوید : باید تصویر نادرست ارائه شده از اسلام راکه به جهانیان داده شده است اصلاح کنیم .

فرمان تاسیس نخستین آکادمی اسلامی در ازبکستان توسط شوکت میرضیایف را باید ادامه برنامه اصلاحات داخلی و امور دینی در این کشور قلمداد کرد. ادامه برنامه اصلاحات در ازبکستان نشان می دهد که شوکت میرضیایف رئیس جمهوری این کشور عزم خود را برای تحقق اصلاحات داخلی از جمله در زمینه امور دینی جزم کرده است.

ازبکستان پرجمعیت ترین کشور در آسیای مرکزی

ازبکستان با نزدیک بالغ بر32 میلیون نفر، پرجمعیتترین کشور در منطقه آسیای مرکزی محسوب می شود. برغم وجود اکثریت جمعیت مسلمان، در دوران ریاست جمهوری «اسلام کریم اف» رئیس جمهوری فقید ازبکستان محدودیت های دینی در این کشور به طور چشمگیری افزایش یافته بود.

از جمله این محدودیت ها می توان به ممنوعیت پخش صدای اذان از بلندگوی مساجد، ممنوعیت داشتن حجاب اسلامی برای بانوان مسلمان، ممنوعیت اقامه نماز در ادارات و ممنوعیت تدریس «دین شناسی» و تاریخ ادیان در مدارس دولتی ازبکستان اشاره کرد. با وجود این ممنوعیت ها و محدودیت ها، با روی کار آمدن شوکت میرضیایف، وی بسیاری از این محدودیت ها را به فرصت های جدید تبدیل کرده است . در حقیقت، همان گونه که ایجاد محدودیت های دینی در دوران ریاست جمهوری اسلام کریم اف به طور غیرمستقیم از بین بردن فرصت ها تلقی می شده است، در دوران ریاست جمهوری شوکت میرضیایف انجام اصلاحات در امور دینی و مذهبی ورفع محدودیت ها در عمل ایجاد فرصت برای دولت ومردم این کشور مسلمان تلقی می شود.

اکثریت جمعیت ازبکستان را مسلمانان تشکیل می دهند

علی الخصوص که نزدیک به 90 درصد از جمعیت ازبکستان را مسلمانان تشکیل می دهند و ایجاد محدودیت برای این جمعیت عظیم، خسارت های جبران ناپذیر روحی و روانی برای مردم دیندار ایجاد خواهد کرد.برغم ایجاد این فرصت ها، رهبران دولت تاشکند در زمینه فریب خوردگان ازبک که به گروه های تروریستی نظیر داعش و فرقه ضاله وهابیت پیوسته اند مراقبت های لازم را در دستور کار قرار داده اند.در ادامه روند اصلاحات دینی، رئیس جمهوری ازبکستان اخیرا" اعلام کرد : «حضور آن دسته از شهروندان ازبک در گروههای افراطی باعث سلب تابعیت آنان میشود.»صدور این فرمان نشان دهنده این واقعیت است که به موازات بازگشایی مساجد و رفع محدودیت های دینی گذشته، شناسایی حامیان فرقه های ضاله افراطی از نظر مقام های دولت تاشکند دور نمانده است .

در مجموع، باید گفت : انجام اصلاحات دینی و تغییر سیاست های دولت شوکت میرضیایف در ازبکستان می تواند الگویی برای سایر جمهوری های مسلمان نشین آسیای مرکزی و قفقاز به منظور اجرای احکام دین مبین اسلام قلمداد شود.

در پی این اقدام دولت ازبکستان، در پخش دوباره اذان از بلندگوهای مساجد تاشکند ، مقام های تاجیکستان نیز به تبعیت از این سیاست، به اقدامات مشابهی دست زدند. به نظر می رسد، رئیس جمهوری ازبکستان در راستای تغییر سیاست های دولت تاشکند در امور داخلی و خارجی، در زمینه بسیاری از مسائل دینی در داخل کشور سیاست تساهل در پیش گرفته است.بر اساس این سیاست، حاکمیت تاشکند به مسلمانان این کشور اجازه می دهد در چارچوب باورهای دینی و مذهبی خود، فعالیت داشته باشند. بدیهی است که، اتخاذ این سیاست، به بسیاری از مشکلات جاری ازبکستان پایان خواهد داد .مردم ازبکستان نیز مانند مردم مسلمان جمهوری آذربایجان و جمهوری های آسیای مرکزی، به دلیل سلطه نظام متمرکز تصمیم گیری، از اجرای احکام دین مبین اسلام منع شده بودند.

پس از استقلال ازبکستان در سال 1991 میلادی، مردم این کشور انتظار داشتند حاکمیت تاشکند، در زمینه امور دینی دست مومنین ازبک را باز بگذارد.با وجود این، دولت سابق ازبکستان به رهبری «اسلام کریم اف» رئیس جمهوری فقید این کشور، سیاست های نظام سلطه کمونیستی شوروی را برای مردم ازبکستان پس از استقلال این کشور برقرار کرده بود.از یک دهه گذشته، پخش اذان از طریق بلندگوها در ازبکستان ممنوع بود. این در حالی است که، بر اساس آمارهای رسمی، دو هزار و 37 باب مسجد در ازبکستان فعال است.

«عبدالعزیز منصور» معاون اداره مسلمانان ازبکستان اخیرا" گفته بود:"پس از نشست اعضای شورای اداره مسلمانان ازبکستان، از «شوکت میرضیایف» رییس جمهوری این کشور درخواست شد برای پخش دوباره صدای اذان از بلندگوی مساجد، داشتن پوشش اسلامی برای بانوان مسلمان و تدریس رشته «دین شناسی» در مدارس دولتی مجوز صادر کند."

تلاش میرضیایف برای تغییرات گسترده داخلی و خارجی

اقدام جدید شوکت میرضیایف رئیس جمهوری ازبکستان را باید در راستای تلاش های وی برای تغییرات گسترده داخلی و خارجی ارزیابی کرد.شکی نیست که، دولت ازبکستان در راستای اجرای این سیاست ها باید مراقب نفوذ برخی باورهای ضاله وارداتی از جمله وهابیت باشد. وهابیت و بازوی نظامی این فرقه ضاله طی یک دهه گذشته که محدودیت های دینی در ازبکستان تشدید شده بود، توانستند از خلاء دینی ایجاد شده در جامعه دینداران ازبک سوء استفاده کرده و برخی از مردم مسلمان ازبکستان را فریب دهند.در واقع، برخی از فریب خوردگان ازبکستان نیز مانند فریب خوردگان سایر جمهوری های آسیای مرکزی و قفقاز، به سوریه و عراق اعزام شدند تا در جهت منافع غیرمسلمانان جنگ کنند.

در مجموع، باید گفت، اقدام رئیس جمهوری ازبکستان در آزادسازی پخش اذان از بلندگوهای مساجد و تاسیس نخستین آکادمی اسلامی در این کشور را باید اقدام مثبتی به منظور بهبود فضای فعالیتهای دینی در ازبکستان قلمداد کرد.

ملاحظاتي در خصوص وضعيت نمایندگی فرهنگی آلماتی قزاقستان...