نگاهی به میراث فرهنگی وتمدنی ایران و آسیای مرکزی با محوریت( ایران و قرقیزستان)

نگاهی به میراث فرهنگی وتمدنی ایران و آسیای مرکزی با محوریت( ایران و قرقیزستان)

برکسی پوشیده نیست که مردمان دو خطه ایران و قرقیزستان از قرون متمادی روابط فرهنگی-تمدنی دیرینه ای دارند.وجود مناسبات ورسوم و هزاران واژه مشترک فارسی و قرقیزی درفرهنگ واژگان دو سرزمین گواه روشنی بر وجود چنین پیوند معنوی قوی میان آندو است.

واقعیت آن است که زمانی قلمرو ایران وآسیای مرکزی به ویژه در دوره های سامانیان و خوارزمشاهیان به قدری در هم تنیده بودکه تشخیص وجود مرز جغرافیایی میان آندو خیلی دشوار بود.کیست نداند که غایر خان حاکم شهر اترار )فاراب کنونی) والی منصوب ازسوی سلطان محمد خوارزمشاه بود. او دراین شهربود که با لشگر چنگیز خان مغول روبرو شد و سرسختانه دربرابرقوای چنگیز دفاع کرد ودرنهایت جان خود را دراین راه داد . این حادثه تاریخی بازگو کننده این واقعیت روشن است که درآن زمان قلمرو حاکمیت خوارزمشاهیان علاوه بر ایران کنونی درجغرافیای آسیای مرکزی نیز امتداد داشت.

همزیستی و مراوادت فرهنگی و تجاری مردمان ایران وآسیای مرکزی به قدری به هم نزدیک بود که امروزه، به هنگام سخن از گذشته تاریخی نمی توانیم ازشخصیت های بزرگی مانند ابن سینا، فارابی ، ناصر خسرو، فردوسی طوسی ، خواجه نظام الملک ، خواجه یوسف همدانی ،ابی سعید ابی الخیر،محمود کاشغری ، یوسف بالاساغونی ،احمد یسوی ، نجم الدین کبری، ابوریحان بیرونی ، رودکی وغیره که فرهنگ وتمدن گرانسنگ مشترک را پایه گذاری کردند، بدون توجه به جایگاه و موقعیت منطقه ای آنان نام ببریم.آری، آنان با دیدگاه های فلسفی ، عرفانی و ادبی خود سرزمین فرهنگ و اندیشه ایران و ماوراء النهرفرهنگی را آبیاری کردند و بستر تاریخی و تمدنی وسیعی را بنا گذاشتند.

برخی ممکن است تحت تاثیر برخی از عوامل محدودکنند کننده وفاق منطقه ای و با نگاه صرفا ملی گرایانه ، شخصیت های بزرگ وتاثیرگذار را در حصار مرزهای تنگ جغرافیایی خود قراردهند، اما حقیقتا چهره های اندیشمند وپرافتخارمنطقه به تنها چیزی که نمی اندیشیدند، همان محدودیت جغرافیایی ئ قومی بود .چرا که نقطه قوت همه شخصیت های مشترک ، فرهنگ عظیم اسلامی بود که به شکوفایی رسیده بود وبس .درحقیقت ، گذشته درخشان ایران بزرگ ، افغانستان و ترکستان غربی وشرقی به مثابه منظومه ای بود که ایران در هسته این منظومه و بقیه به عنوان اقمار آن قرارداشتند و همچون چراغی پرنور می درخشیدند.به طوری که با نگاهی به تاریخ جهان اسلام مشاهده می کنیم همان ها بودند که به آبیاری و رشد هرچه بیشتر درخت بارور فرهنگ وتمدن اسلامی مشترک درسده های گذشته کمک کردند. به طوری که خوشبختانه افتخارات جهان اسلام عمدتا مرهون تلاش فکری ، روشنگری ومراکز علمی آنان بود.

درقلمرو سرزمینی قرقیزان نیز دوشخصیت بزرگ ونامدار ؛ یعنی محمود کاشغری و یوسف بالاساغونی با کتابت دواثر دائره المعارفی: دیوان لغت ترک و کوتادغوبیلیک )سعادتنامه) که هر دو از چشمه این تمدن مشترک بهره گرفته بودند،برعظمت اثر خود افزودند.همچنین ، شخصیت هایی ؛چون علیشیر نوایی با تقریر آثار خود به دو زبان فارسی و ترکی جایگاه منیع و والای این دو زبان را بالا بردند وبرقرابت ایندو صحه گذاشتند.افزون براین، با نگاهی به حماسه ماناس به عنوان روح مقاومت مسلمانان قرقیزدربرابر هجوم بیگانگان چین وخواندن اشعار دلنشین، اثرگذار و زیبای آن به خوبی بر وجوه مشترک فرهنگ ایستادگی قهرمانی و ادبی مردمان منطقه آگاه می شویم.به بیان دیگر، این منطقه تاریخ و گذشته شادو غم انگیز مشترکی دارد.حوادث دوران تاثیر یکسانی بر آنان داشته است.اگر روزی قوم مغول بر ایران حمله کرد، بی تردید قبل از ایرانیان مردمان این منطقه متاثر از حملات آنها شدند.

همچنین،آسیای مرکزی بعد از اسلام آوردن مردم ایران واردحیات اسلامی خود شدند و درشکوفایی تمدن اسلامی گوی سبقت را از عرب ها ربودند.به طوری که آثارمهمی؛ چون صحیح بخاری ،مسلم، ترمذی ، نسائی ، مبسوط سرخسی وآثار کلامی، عرفانی و فلسفی متعدد ازدل همین تمدن بزرگ وقابل افتخار منطقه بالیدن گرفت و به اوج خود رسید.ازسوی دیگر،آثار شخصیت هایی ؛ مانند سعدی ، حافظ شیرازی ، نظامی ،مولانا و...برعمق و غنای فکری ، ادبی و فرهنگی و عرفانی منطقه افزودند.کیست نداند که آثاری مثل گلستان سعدی قرنها درمدارس منطقه به عنوان یک اثر آموزشی تربیتی درمکاتب درسی مورد استفاده متعلمان قرارمی گرفت.

این میراث غنی فرهنگ واندیشه وتمدن مشترک امانتی است در دستان ما که می طلبد امروز نیاز با الهام ازگذشتگان به باوری هرچه بیشتر فرهنگ ،علم و اندیشه خود بیندیشیم و بر داشته های ارزشمند خود بیفزاییم.

سروران ارجمند

اینک ، اگر اجازه دهید اندکی نیز روابط فرهنگی دوملت دوست و برادر یعنی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری قرقیزستان را در بیست و پنج سال اخیر مرور کنیم:

می دانید که جمهوری اسلامی ایران در 30 آذر 1377مصادف با 21 دسامبر 1991 استقلال قرقیزستان را به رسمیت شناخت که فاصله چندانی با زمان استقلال آن نداشت.روابط دیپلماتیک دو کشور نیز از 1372 مصادف با 1993 آغازشد.جمهوری اسلامی ایران در این تاریخ، سفارت خود را دربیشکک افتتاح کرد.این درحالی است که جمهوری قرقیزستان نیز دو سال بعد یعنی می 1996 سفارت خود را درتهران بازکرد.ساختمان سفارت قرقیزستان نیز که دریک منطقه زیبای شهر تهران قراردارد، ازسوی جمهوری اسلامی ایران اهدا شد.درواقع، جمهوری اسلامی ایران از ابتدای همکاری خود علاقه و دوستی خود را نشان داده است .این پیوند برادردانه از طرف قرقیزها نیز بی پاسخ نماند که جای سپاسگزاری دارد.

اولین سفر مقام بلند پایه جمهوری اسلامی ایران به خطه دوست داشتنی قرقیزان در سال 1372 اتفاق افتاد.آیت الله هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور وقت، با سفر خود به بیشکک درسال 72 میزان علاقه جمهوری اسلامی ایران را برای آغاز روابط برادرانه نشان داد.دوسال بعد نیز نخست وزیر وقت قرقیزستان به جمهوری اسلامی ایران سفر کرد.رئیس مجلس وقت قرقیزستان نیز درسال 77 به جمهوری اسلامی ایران سفر کرد.محمد خاتمی، رئیس جمهور وقت ایران نیز به دعوت عسگر آقایف در مرداد 79 مصادف با ژوئن 2000 سفر پرباری به قرقیزستان داشتند.او درهمین دانشگاه دکترای افتخاری دریافت کرد و مرکز اسلام شناسی دانشگاه و مرکز ادبیات فارسی فردوسی وابسته به کتابخانه ملی را افتتاح کردند.

خوشبختانه ، ازآن زمان تاکنون روابط فرهنگی ایران و قرقیزستان رو به جلوست. موسسه بین المللی انتشارات الهدی اولین مرکز فرهنگی ایران بود که دربیشکک آغاز به کار کرد.سپس، رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در سال 2010 در بیشکک آغاز به کار کرد.

اولین موافقتنامه فرهنگی ایران و قرقیزستان در 30 فروردین 72 مصادف با 19 آوریل 93 به امضای وزرای فرهنگ دوکشور رسید.همچنین، اولین برنامه مبادلات فرهنگی دوکشور باسفر آقای علی لاریجانی وزیر فرهنگ وارشاد اسلامی وقت به بیشکک نیز درهمان تاریخ به امضای مقامات فرهنگی دوکشور رسید.

آخرین برنامه مبادلات فرهنگی دوکشورنیز با سفر آقای حسن روحانی ، رئیس جمهور ایران در دی ماه 95 به امضای وزیرخارجه جمهوری اسلامی ایران و وزیر فرهنگ و گردشگری و اطلاع رسانی قرقیزستان رسید.

ایران و قرقیزستان به همراه کشورهای منطقه عضواکو هستند ؛ موسسه ای که با اهتمام کشورهای منطقه می تواند نقش بسیار ارزنده ای در گسترش همکاری های اقتصادی و فرهنگی کشورهای منطقه ایفا کند..همچنین، قرقیزستان علاقه مندی خود را برای حضور ایران در پیمان اقتصادی شانگهای اعلام کرده است.یکی دیگر از مراکز مهم اقتصادی منطقه اتحادیه نوپای اوراسیاست که اخیرا با توافق اعضا ی اتحادیه و جمهوری اسلامی ایران مقررشد مبادلادت کالامیان آندو با استفاده از تعرفه ترجیهی باشد.با امضای این قرارداد در روزهای آغازین دولت دوازدهم روحانی ، پیش بینی می شود انتقال کالا میان ایران و اعضای اتحادیه روند مطلوب تری به خود خواهد گرفت.

خوشبختانه ، دو کشور دوست وبرادر ایران و قرقیزستان درزمینه های علمی نیز آمادگی کافی برای همکاری دارند.درسفر خانم ایشن گل بالجوروا ، وزیر علم و آموزش قرقیزستان به تهران درمارس 2003 ودیدار ایشان با آقای مصطفی معین وزیر علوم وقت ایران قرادادهای همکاری علمی مختلفی درزمینه همکاری های علمی به ویژه با دانشگاه های تهران، شیراز، الزهرا و علمه طباطبایی منعقد کردند.

درسفرریاست محترم دانشگاه علوم انسانی به جمهوری اسلامی ایران در سال 1394 میان دانشگاه مذکور با دانشگاه های علامه طباطبایی و دانشگاه آزاد تفاهمنامه همکاری امضا شد.همچنین، دانشگاه های آرابایف و اسلاویانی درسفر سال گذشته خانم دکتر خزعلی به بیشکک رئیس دانشگاه الزهرا تفاهمنامه همکاری امضا کردند.دانشگاه بین المللی قرقیزستان نیز با دانشگاه های اردبیل و جامعه المصطفی تفاهمنامه همکاری امضا کرده است.دردیدار اخیر آقای دکترگودرز صادقی رئیس دانشگاه محقق اردبیلی به بیشکک نیز علاوه بر دانشگاه بین المللی با دانشگاه ملی بالاساغونی نیز تفاهمنامه همکاری امضا شد.

خوشبختانه ، با همکاری چند مدرسه و دانشگاه های علوم انسانی ، اسلاویانی ، بین الملل و اوش نیز برنامه گسترش زبان فارسی درمراکز فوق ادامه دارد.همچنین، با امضای قرارداد همکاری میان رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران ودانشگاه ملی در دوم آبان 96 نیز اتاق ایرانشناسی در آن دانشگاه افتتاح خواهد شد.بدیهی است برنامه های همکاری علمی ودانشگاهی دانشگاه مذکور با مراکز ودانشگاه های جمهوری اسلامی ایران نیز دنبال خواهد شد.

لازم می دانم به آگاهی دوستان ارجمند برسانم که درمدت همکاری های فرهنگی-علمی جمهوری اسلامی ایران و قرقیزستان برنامه های متعدی میان دوکشور عملی شده است؛ ازجمله آنها می توان به برنامه اعزام دانشجویان بورسیه به ایران، برگزاری آزمون المپیاد زبان فارسی دربیشکک، فراهم شدن زمینه دیداررئیسان دانشگاه های قرقیزستان از جمهوری اسلامی ایران ، امضای برنامه همکاری تلویزیونی میان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران و قرقیزستان با سفر قریب بیک قول اف رئیس تلویزیون دولتی ک.ت.ر.ک قرقیزستان درمی 1998 به ایران وسفررئیس صداو سیمای جمهوری اسلامی ایران در سپتامبر 98 به قرقیزستان ، سفررئیس کتابخانه ملی قرقیزستان و گروهی ازکارشناسان آن به جمهوری اسلامی ایران درسال 94 وبرگزاری برنامه های نمایشی و همایشی گوناگون دیگر اشاره کرد.

درزمینه انتشار کتاب نیز که بخش دیگری ازفعالیت های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران درقرقیزستان است خوشبختانه آثارارزشمندی دربیشکک به چاپ رسیده است که از جمله آنها می توان ترجمه وانتشار آثاری ؛ چون گلستان سعدی ، رباعیات خیام، شاهنامه فردوسی ، گزیده تاریخ ایران رضا شعبانی ،فرهنگ قرقیزی – فارسی ، امام خمینی ودستاوردهای انقلاب اسلامی ایران ، مختصر حنفی ،کارنامه اسلام زرین کوب، جهان اسلام و... را نام برد.

رخدادها و تحولات اثرگذار بر روابط فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در قرقیزستان

جمهوری نوپای قرقیزستان که ازعمر استقلال آن بیش از 26 سال نگذشته است ، همانند سایر جمهوری های آسیای مرکزی درطول عمر کوتاه خود با حوادث و رخدادهای فراوانی مواجه شده است که بی تردید ، برخی از آنها در روابط فرهنگی ، سیاسی و اقتصادی جمهوری اسلامی ایران تاثیر می گذارند .درزیر به بررسی برخی از آنها می پردازیم. امید که روشنگر ، مفید وراهبردی باشد و مرکز بتواند بر اساس آن برنامه ریزی موثر و کارآمدی درمواجه با رخداد های مذکور داشته باشد:

1. به عنوان یک اصل مسلم : رقیب فعال وقوی رقبای ضعیف را ازسر راه خود بر می دارد.این اصل در مورد قرقیزستان نیز صادق است.به طوری که این کشور از آغاز استقلال خود به عرصه جدی رقابت کشورها تبدیل شده است.، درواقع، اولین تحول بزرگ قرقیزستان بهره گیری از کشورهای رقیب است که این وضعیت تا کنون دوام دارد.کشورهای بزرگی ؛ چون آمریکا، روسیه، چین، کره جنوبی ، ژاپن ، ترکیه ، عربستان ، قزاقستان و ...درصحنه رقابت های سیاسی ، اقتصادی، فرهنگی ،علمی و مانند اینها نقش آفرینی می کنند.برخی ازآنها عمدتا دربخش های اقتصادی هزینه های سنگینی کرده اند مانند ژاپن ، چین و کره که در بازار قرقیزستان چشم انداز روشن تری دارند.به عنوان مثال بازار خودروی قرقیزستان عمدتا دراختیار سه کشور ژاپن، کره و آلمان است.این درحالی که چشم انداز حضور اروپا و آمریکا بجز آلمان درصدور خودرو به این خطه جغرافیایی ضعیف است.کشورهای مذکور با صادرات ارزان خودرو فرصتی را برای حضور جمهوری اسلامی ایران باقی نگذاشته اند.

دراین میان، ترکیه با ایجاد فروشگاه های زنجیره ای گوی سبقت را از رقبا ربوده است. مراکز خرید بیشکک ، رستوران ها ، ساختمان سازی و مانند آنها عمدتا با حضور سرمایه گذاران ترک گسترش یافته است.کشورهای چین و روسیه نیز در بازارهای این کشور نقش فوق العاده ای دارند.شوربختانه، حضور اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در این کشور بقدری ضعیف است که نمی توان از عنوان رقابت استفاده کرد.این درحالی است جمهوری اسلامی ایران به لحاظ جغرافیایی از بسیاری از کشورهای سرمایه گذارمذکور به قرقیزستان نزدیک تر است و ازظرفیت فراوانی درزمینه های اقتصادی و تجاری برخوردار است.

2. تلاش وهابیت عربستان درزمینه هدایت دینی قرقیزستان به مخالفت با تشیع رخداد مهم دیگری است که نمی توان از کنار آن به اسانی گذشت.این حرکت درطیف وسیع ، نه اکنون بلکه اززمان فعالیت و نفوذ وهابیت در قرقیزستان دوام پیدا کرده است. به طوری که فردی ؛ مانند حاج چوباک جلیل اف، مفتی سابق قرقیزستان که مدتی به جمهوری اسلامی و هفته وحدت می رفت ، امروز به مخالف جمهوری اسلامی و مبلغ ضد تشیع تبدیل شده است.وی با نفوذ فراوانی که درمیان دینداران دارد، تصویر منفی از تشیع در اذهان عقیدتی مردم منعکس می کند.عربستان و کویت و امارات و قطر کار بزرگی که کرده اند، ساخت مساجد فراوان در اقصی نقاط قرقیزستان است.آنها تلاش می کنند افرادی که درحوزه های دینی وهابیت در عربستان دوره دینی دیده اند، امامت مساجد را عهده دار شوند و همین امر ، تاثیر قابل توجهی در نگرش منفی اهل سنت قرقیزستان نسبت به جمهوری اسلامی ایران وتشیع گذاشته است.

این درحالی است جمهوری اسلامی ایران در حوزه دینی به دو مسجد شیعی خود که تنها میان اقلیت های آذری و افغانی و ایرانی کاربرد دارند، ازتشیع دفاع می کند.روشن است که صدای آنها به گوش اهل سنت نمی رسد.

دراین میان، فرقه های دینی دیگر ؛ ازجمله نورجیه، سلیمانچی ها و جماعت تبلیغ در طیف وسیعی به فعالیت دینی می پردازند.نقطه مشترک این فرقه ها عدم تبلیغ آنها علیه تشیع است و درواقع با این جریانات دینی می توان به دفاع از تشیع پرداخت.اما متاسفانه ، حضور شیعیان دراین فرقه های فعال و موثر منتفی است.به نظر می رسد با آموزش اهل سنت قرقیزستان در حوزه های اهل سنت جمهوری اسلامی ایران و اعزام آنها به این کشور و پشتیبانی مادی از آنان در کاهش نفوذ وهابیت در قرقیزستان موثر باشد.

گفتنی است دولت نیز علاقه ای به حضور وهابیت در نهاد های دینی قرقیزستان ندارد و تلاش می کند از فعالیت اهل سنت حنفی حمایت کند.اما کمک های مادی عربستان، امکان حذف این فرقه متعصب رادیکال را در این سرزمین بی اثر می سازد.

لازم به ذکر است شیعیان قرقیزستان نقش بسیار ضعیفی در حاکمیت دینی این کشور دارند.ازاین رو، سرمایه گذاری راهبردی روی آنان نتیجه چندانی ندارد.این درحالی است پشتیبانی از آنان برای حفظ هویت هویت خود امری ضروری است.

3. ازجمله رخدادهای مهم قرقیزستان حضور علمی کشورهای منطقه در بیشکک است. کشورهای تاثیر گذار از دوطریق وارد عرصه فعالیت علمی و دانشگاهی شده اند.نخست ایجاد دانشگاه است که دراین خصوص می توان ازدانشگاه اسلاویانی روسیه ، دانشگاه ماناس ترکیه ، دانشگاه آتاترک فتح الله گولن ، دانشگاه آمریکایی ، موسسه عالی آموزشی آلمان ودانشگاه محمد کاشغری کویت نام برد.دوم ، همکاری های علمی کشورها با دانشگاه های قرقیزستان است.دراین زمینه کشورهای هند، پاکستان ، ژاپن ،کره ،ترکیه ، روسیه ، چین ، لهستان و... نقش فعالی دارند.دراین میان، دانشگاه های مختلف بیشکک علاقه مند همکاری جدی با دانشگاه های جمهوری اسلامی ایران هستند.این درحالی است وزارت علوم و دانشگاه آزاد به عنوان دو نهاد تصمیم گیر علمی جمهوری اسلامی ایران در این زمینه علاقه چندانی نشان نمی دهند! . به طوری که وزارت علوم وتحقیقات و فناوری سطح علمی دانشگاه های قرقیزستان را نمی پذیرد و این امر سبب می شود که دانشجویان ایرانی نتوانند دردانشگاه های این کشور حضور یابند..این نمایندگی دراین خصوص تلاش زیادی کرد اما متاسفانه صدایش به جایی نرسید .ازسوی دیگر، وزارت علوم دردانشگاه های این کشور هیچ گونه سرمایه گذاری نکرده است. این درحالی است دانشگاه های ایران به امضای تفاهمنامه همکاری بدون پشتوانه و پیگیری بسنده می کنند و بدین ترتیب، نقش منفعل خود را به رخ همگان می کشانند!

4. به مصداق حدیث : "الناس علی دین ملوکم " دولت در گرایش مردم نسبت به کشور ها اثر گذار است.این مورد درباره جمهوری اسلامی ایران نیز صادق است. دولت فعلی و آینده قرقیزستان به همکاری با جمهوری اسلامی ایران علاقه مند است.وهمین امر تاثیر مثبتی در نگرش مردم ونهاد های مختلف نسبت به جمهوری اسلامی ایران گذاشته است. آقای سورون بای جئین بک اف ، رئیس جمهور منتخب قرقیزستان که هنوز وارد عرصه حکومت نشده است، کاملا به همکاری با جمهوری اسلامی ایران روی خوش نشان می دهد. اینک نوبت جمهوری اسلامی است که با اقدامات پایداری به گسترش این فضای دوستانه کمک کند.به نظر می رسد با انجام برخی امور؛ ازجمله لغو روادید ، برقراری پرواز هوایی(هرچند با یارانه دولت) ، پذیرش مدارک فارغ التحصیلان دانشگاه های مهم قرقیزستان تا سطح دکترا ، تلاش برای آموزش دینی اهل سنت قرقیزستان درحوزه های علمی اهل سنت ایران ازجمله حوزه علمیه گرگان ، گسترش همکاری های اقتصادی با تعرفه ترجیحی ، حضور فعالان وسرمایه گذاران ایرانی و گسترش همکاری جدی درزمینه های علمی و آموزشی با دانشگاه ها و مدارس قرقیزستان می توان تا حدودی از عقب ماندگی همکاری های علمی ، دینی و فرهنگی و... دوکشور کاست.

5. قرقیزستان کشوری سکولار است ودخالت نهاد های دینی در سیاست را نمی پذیرد.ازسوی دیگر ،باتصویب قانون آزادی ادیان و مذاهب و تشکل های دینی ، فعالیت آنها را پذیرفته است. براساس اطلاعات موجود تعداد ادیان و مذاهب فعال در قرقیزستان حدود30 دین و مذهب مختلف است.اما با توجه به جمعیت قاطع مسلمان بیشترین فعالیت دینی درمیان آنان دیده می شود. به طوری که 92،6 درصد ازجمعیت این کشور را مسلمان تشکیل می دهند، از میان آنان: 73 درصد قرقیز،14،6 درصد ازبک ،5 درصد ایغور، دونغان، قزاق، تاتار، تاجیک، باشقیر، آذری، ترک، چچن، دارگین و ... هستند. دراین کشور 7 قاضیات(شعبه مفتیات) در 7 استان کشوروجود دارد.

این کشور از نظر تعداد مدارس حوزوی در آسیای مرکزی از رتبه اول برخوردار است.به طور یکه 90 مدرسه دینی در سراسر کشور فعالیت می کنند. طی 26 سال پس از کسب استقلال، تعداد مساجد آن 70 برابر افزایش یافته است. درحال حاضر تعداد 2743 مسجد در قرقیزستان وجود دارد. دراین میان، مسجد مرکزی بیشکک به عنوان بزرگترین مسجد آسیای مرکزی می باشد که ظرفیت آن 20 هزار نفر است. این مسجد با هزینه سازمان دیانت ترکیه احداث و مراحل پایانی خود را می گذراند .

دراین کشور تعداد 2420 سازمان و مرکز اسلامی در کشور وجود دارد.همچنین، در 9 دانشگاه دولتی و خصوصی قرقیزستان آموزش های دینی نیز تدریس می شود.

گفتنی است با رشد سواد و آگاهی دینی ازمیزان فروش مشروبات الکلی کاسته شده است. همچنین، پوشش اسلامی در ملاء عام نمود عینی دارد.دانشجویان می توانند با حجاب اسلامی دردانشگاه ها حضور پیدا کنند ودولت محدویتی برای آنان ایجاد نمی کند.دراین میان، پوشش های تندی ، ملهم از تعلیمات دینی مدارس متاثر از عربستان و کویت و...درمیان زنان دیندار مورد استفاده قرار می گیرد که می تواند درآینده برای جامعه آرام قرقیزستان درد سرساز شود.به طوری که درسال گذشته تبلیغات وسیعی در قرقیزستان در دفاع از پوشش سنتی زنان قرقیزی در برابر پوشش سیاه زنان عرب به نمایش گذشته شد که نشان می دهد دولت نسبت به گسترش این نوع حجاب بی توجه نیست.وانگهی، جامعه سکولار قرقیزستان نیز ضمن احترام به پوشش سنتی متداول از پوشش وارداتی کشورهای عرب استقبال نمی کند.

مهمترین رویدادهای کشور در حوزه اسلام

سال 1991تصویب قانون آزادی ادیان و مذاهب و فعالیت سازمان های دینی در جمهوری قرقیزستان

سال 1992عضویت قرقیزستان در سازمان همکاری اسلامی

سال 1992ورود نخستین مبلغان تبلیغ جماعت از پاکستان و هند

سال 199 آغاز اقامه نمازهای عید در میدان قدیم و میدان آلاتوی بیشکک

(در سال 1996 تعداد نماز گزاران 10 هزار نفر بوده و اکنون 120 هزار نفر می باشد)

سال 1996برگزاری نخستین قورولتای (مجمع) مسلمانان قرقیزستان (انتخاب عبدالستار مجیداف به عنوان مفتی قرقیزستان)

سال 1998آغاز به کار بنیاد زنان مترقی مسلمان "متکلم" (فعالیت در حوزه امور زنان)

سال 2000 آغاز به کار سازمان اسلامی بزرگ "مجمع جهانی جوانان مسلمان" (WAMY)

سال 2006امضای موافقتنامه همکاری میان بیشکک و بانک توسعه اسلامی

سال 2006 تصویب طرح دولتی سیاستگذاری در حوزه ادیان قرقیزستان

سال 2011گشایش نمازخانه در کاخ هیئت دولت و ریاست جمهوری با ظرفیت 70 نفر

سال 2012آغاز به کار فعالیت مرکز توسعه صنایع حلال قرقیزستان

سال 2012افتتاح مجموعه تاریخی امام سرخسی واقع در شهر اوزگند که ساخت این مجموعه با کمک دولت قرقیزستان و بنیاد دیانت ترکیه انجام گرفت.

سال 2014تصویب طرح دولتی سیاستگذاری در حوزه ادیان و اهداف راهبردی آن در حوزه های حقوقی، فرهنگی و اجتماعی جامعه قرقیز

سال 2014 تأسیس بنیاد توسعه فرهنگ معنوی ایمان توسط دولت قرقیزستان

سال 2014برگزاری 5 مجمع مسلمانان قرقیزستان در طول 26 سال

سال 2015نامگذاری شهر بیشکک به عنوان مرکز فرهنگ اسلامی (از سوی کشورهای عضو سازمان همکاری های اسلامی)

سال 2015آغاز به ساخت مسجد شهیدان هفتم آوریل با دستور الماس بیک آتامبایف

سال 2017رئیس جمهور قرقیزستان: یکی از اهداف استراتژی ملی توسعه پایدار قرقیزستان برای سال های 2017-2013 افزایش اثربخشی سیاست ها در حوزه دینی به عنوان یکی از عوامل توسعه باثبات کشور

سال 2017نامگذاری سال 2017 به عنوان سال اخلاق، ایمان و فرهنگ از سوی ریاست جمهوری قرقیزستان

رسانه های گروهی با گرایش اسلامی:

• نصیحت مدیا (ویدئوبلاگ، شبکه اجتماعی)
• آیان تی وی (شبکه تلویزیونی دینی)
• ماروا تی وی (برنامه ها و گرازش های دینی)
• اکو ماناس (برنامه ها و گرازش های دینی)
• نشریه امت (مطبوعات و شبکه مجازی)
• نشریه آدمی (مطبوعات و شبکه اجتماعی)
• هفته نامه اسلام مدنیتی
• نشریه شوکوم
• انتشارات دل آذوق
• رادیو مارال اف ام
• مسلم بیز (وبلاگ، شبکه مجازی و ارسال پیام تلفنی)

ملاحظاتي در خصوص وضعيت نمایندگی فرهنگی آلماتی قزاقستان...