چگونه ایران و کشورهای آسیای مرکزی می توانند نوعی جامعة بین الملل منطقه ای تشکیل دهند؟

چگونه ایران و کشورهای آسیای مرکزی می توانند نوعی جامعة بین الملل منطقه ای تشکیل دهند؟

آنگاه پاسخ اين پرسش راست برآيد كه ما با خويشتن چون يار صادق نه فخر كاذب بر روياهاي آغازين حضور در عقبه فرهنگي ايران قديم تنيده در اذهانمان پالوده شويم . اوصاف و توّهماتي چون ذوق زدگي، برتر بيني فرهنگي ،كوچك انگاري و استيلاي در حوزه ي علايق مذهبي آنان دست شوئيم .آنگاه قابلیت های كاركرد نوروز را در به کارگیری به عنوان عنصر دیپلماسی در گفت و گوی میان فرهنگی بين ملل از منظر هم تمدني و همزباني و هم كيشي را به ثمر نشسته خواهيم يافت . از اين رو ،" نوروز آئینی است کهن و ماندگار با تاریخی شکوهمند که در گستره جغرافیایی جهان ایرانی از غرب چین تا آناتولی، از شبه قاره هند و افغانستان در شرق تا بینالنهرین در غرب و از سین کیانگ و آسیای مرکزی در شمال شرق تا دامنههای شمالی قفقاز بزرگ در شمال و آسیای صغیر در شمال غربی را شامل میشود که دور تا دور ایران زمین را به عنوان خاستگاه تمدن ایرانی در بر میگیرد".

آري . جشن ها و آئین های نوروزی در خود اندیشه ها و آرمان های انسانی و یزدانی به همراه دارد که توانست پس از گسترش اسلام، از معدود آداب و رسومی باشد که پابرجا بماند. این آئین های زیبای نوروزی که برخی در پیشواز از نوروز، برخی در ایام نوروز و برخی دیگر در بدرقه نوروز در گستره ای وسیع، بین مردمان گوناگون برگزار می شود و دامنه آن نه تنها محدودتر، بلکه سال به سال گسترده تر شده و جمهوری های مستقل (بازمانده از شوروی) را فراگرفته و به عنوان جشنی دولتی برای بازیابی هویت سیاسی مردم و اندیشه سیاسی دولت ها شناخته شده است، زیبایی، شکوه، عظمت و قداست خاصی دارد. گویی این آئین ها توانایی آنرا دارد که ملل و اقوام گوناگونی را که بدان باور داشته و همه ساله آن را پاس داشته و برپا می دارند، به هم نزدیک سازد. اگر این فرض در نظر گرفته شود که این وظیفه را، کدام کشور یا ملتی می تواند به انجام رساند؟ البتة ، ملتي پرچم دارا اين آئين خواهد بود كه خود به معني واقع به اين آئين وقع نهد و با آن بزيد نه فقط به وقت موسم آن در حد شعار به دفاع آن برآيد .

با نگرش به بزرگی و اهمیت نوروز و نقش فرهنگی گسترده آن، که بین ملل مختلف شرق گرامی داشته می شود، آیا می توان از آن به عنوان یک عامل فرهنگی- سیاسی برای اعمال گفتمان بین فرهنگی و دیپلماسی فرهنگی در راستای همگرایی های منطقه ای، بهره گرفت؟ آیا نوروز می تواند چنین نقشی ایفا کند؟ آیا باید آ ن را از دیدگاه مذهبی و دینی ننگریست؟ نوروز که یک آئین است و سابقه تمدنی آن دیرپا تر از مسیحیت است، می تواند چنین نقشی ایفا کند نوروز در ایران و چند کشور منطقه که فرهنگ مشترک با ایران دارد، جشن گرفته می شود.عید نوروز و جشن های سال نو شمسی یکی از جشن های مهم در بین ایرانیان است. این جشن ها که با آغاز فصل بهار و بیداری طبیعت آغاز می شود.مي تواند به مانند جشن های سال نو مسیحی كه صبغه دینی و مذهبی دارد، به عنصر وحدت بخش آنان تبدیل شده است. اگر سال نو مسیحی که در نیمه زمستان نیمکره شمالی و در سرمای طاقت فرسا می تواند میلیون ها انسان را به یک حس و باور مشترک رهنمون شود، آیا نوروزی که در آغاز بهار طبیعت همین نیم کره برگزار می شود و خنده طبیعت دل هر موجود زنده ای را به طپش وا می دارد، می تواند ملل و اقوام مسلمان را از هر مذهب اسلامی از سنی و شیعه، به هم نزدیک سازد؟

نوروز عامل دیپلماسی فرهنگی

ایران با داشتن زمینه مشترکات عمیق تاریخی و فرهنگی با حوزه آسياي مركزي ، نتوانست در قبال زمان و هزینه های صرف شده، موفقیت چشمگیری به دست آورد. علت این ناکامیابی های عرصه های مختلف فرهنگ، دانش، سیاست و اقتصاد را می توان در گام نخست، نشناختن این حوزه های پیرامونی تمدن ایرانی دانست . نبود سیاست خارجی تدوین شده (به دلیل فروپاشی ناگهانی بلوک شرق) و نبود تحرک آن در دهه اوّل پس از فروپاشی شوروی در زمینه گوناگون و ظهور و حضور قدرت های فرامنطقه ای متخاصم با ایران و شرکت های چند ملیتی در این قلمرو، که با استفاده از مطالعات علمی ، فرهنگی ، تاریخی و سیاسی عمیق کارشناسان برجسته خارجی، قبل از فروپاشی تاکنون بوده است ، جای اندکی برای بازیگری ایران به جا مانده بود. اما چون فرهنگ و تمدن ایرانی در این عرصه ها، استواری و پایداری دارد ، می توان با تکیه بر عناصر فرهنگی، آئین ها و مراسمی که به شکلی بر شالوده فرهنگ ایرانی استوار است ، درمورد تقویت حضور اقتصادی و فرهنگی ایران در این گستره اقدام کرد(همان گونه که در سال های اخیر، در دیپلماسی ایران پدیدار شده است). برای نمونه می توان از شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی نام برد که در تمام قفقاز، آسیای مرکزی و افغانستان با آن آشنایند و آن را می خوانند؛ چه به فارسی و چه ترجمه های آن به زبان های گوناگون از گرجی، آذری، ارمنی، روسی و . . . وجود دارد. شاهنامه فردوسی، قرن دوازدهم میلادی در گرجستان، به زبان گرجی در دربار ملکه تامار امپراتوری گرجستان ترجمه شده است. شاهنامه در قفقاز، ارزش معنوی و تقدس دارد. مردم جمهوری آذربایجان و ارمنستان از آن الهام گرفته اند و نام های شاهنامه ای بین مردم به گستردگی رواج دارد. در سراسر آسیای مرکزی، شاهنامه را می شناسند؛ چون بسیاری از رویدادهای داستان های شاهنامه در آسیای مرکزی اتفاق افتاده است. در سالن ورودی فرودگاه جدید بیشکک، پایتخت قرقیزستان، تابلوی بزرگی از سیمرغ و زال با موزائیک کار شده است. تا چند سال پیش شاهنامه از ملزومات خوانچه جهاز عروس در قزاقستان و ازبکستان بود. مراسم عید نوروز از غرب چین تا شرق بالکان از پیرامون دریای خزر و ورارود (ماوراء النهر اسلامی و آسیای مرکزی کنونی) تا شرق شبه قاره و جمهوری های مسلمان قفقاز و آسیای مرکزی و خلاصه در بسیاری از نقاط برپا می شود.

قابلیت های نوروز

نوروز آئینی است کهن و ماندگار با تاریخی شکوهمند که در گستره جغرافیایی جهان ایرانی از غرب چین تا آناتولی ، از شبه قاره هند و افغانستان در شرق تا بین النهرین در غرب و از سین کیانگ و آسیای مرکزی در شمال شرق تا دامنه های شمالی قفقاز بزرگ در شمال و آسیای صغیر در شمال غربی را شامل می شود که دور تا دور ایران زمین را به عنوان خاستگاه تمدن ایرانی در بر می گیرد. این آئین کهن و ارزشمند با جشن ها و مراسم ارزشمند، افزون بر ایران زمین در همه جمهوری های آسیای مرکزی و استان سین کیانگ در غرب چین با شکوه تمام برگزار می شود. اویغورها، ترکمن ها، ازبک ها، قره قالپاق ها، قزاق ها و قرقیزها، آذری ها، ترک های شمال قفقاز از جمله ترک های دربند در داغستان ، افغان ها، تاجیک ها و کردهای ترکیه ، عراق، سوریه، تات ها، تالش ها و بلوچ های آسیای مرکزی و قفقاز و ترک های آناتولی همه در باور به این آئین شکوهمند در برگزاری آن با هم سهیم هستند و از مراسم "میر نوروزی " در قزاقستان تا کردستان عراق ، تا سبز کردن گندم در تمامی این گستره عظیم تا پختن سمنو در جای جای این قلمرو در پیشباز به نوروز باستانی، عید نوزایی طبیعت، دگرگونی جان و تن، نبات و جماد به هم می پیوندند و تازه می گردند. این ویژگی های رحمانی، الهی، فرهنگی و خدایی ، راز ماندگاری این سنت از پیش از اسلام تا همین امروز، سال ها، دهه ها و سده های آینده است که آئین ها، سنت ها، باورها و جشن های آن سرشار از معنویت، نوع دوستی، شکران نعمات الهی، دوستی، مهربانی و احترام به هم نوع و زدودن کدورت ها، پاک و تازه گردانیدن دل ها و الهی شدن قلب هاست . بی جهت نیست که سازمان ملل متحد با پیشنهاد ایران در پی کوشش برای جهانی کردن این میراث مشترک بشری است . فرجام سخن اينكه، نوروز یکی از عناصر فرهنگ ایرانی است.از اهمیت نوروز، افزون بر عامل همگرایی بین ملت ها و فرهنگ ها، می توان آن را عاملی برای وحدت منطقه ای و افزایش ارتباطات فرهنگی و همچنین جلوگیری کننده از دشمنی ها دانست. توانمندی های نهفته در جوهره نوروز، برای جلب همکاری در چارچوب دیپلماسی فرهنگی برای ایران به عنوان خاستگاه نوروز بیش از همه و بیشتر از گذشته فراهم است.

در این زمینه پیشنهاد می شود:

• ترغیب کشورهای حوزه برای تولید فیلم های تلویزیونی درباره نوروز و مبادله این فیلم ها برای نمایش در تلویزیون های کشورهای عضو؛
• برقراری تورهای گردشگری ارزان قیمت؛
• تسهیل در صدور روادید؛
• سیاست گزاری برای برگزاری جشن های مشترک و دوره ای در کشورهای حوزه؛
• برگزاری همایش های مشترک فرهنگی در این زمینه؛
• گنجاندن مفاهیم و آداب نوروز در کشورهای نوروز در کتاب های درسی کشورهای حوزه؛
• گنجاندن مطالبی درباره نوروز در کتاب های درسی؛
• گنجاندن مطالبی درباره اعياد و آداب و سنن ملل هم تمدن و هم زبان و هم كيش در کتاب های درسی؛
• معرفی نوروز به عنوان میراث فرهنگی مشترک در پشت اسکناس های کشورهای حوزه نوروز.

ملاحظاتي در خصوص وضعيت نمایندگی فرهنگی آلماتی قزاقستان...